Berry Holslag – Reconstructie Teniersstraat – Portret van een bedreigd meesterwerk

Een van de mooiste kunstwerken in de openbare ruimte van Den Haag die ik ken is het reliëf Reconstructie Teniersstraat van kunstenares Berry Holslag op de hoek Abraham Bloemaertstraat/Van Dijckstraat in de Haagse Schilderswijk.

Zij maakte het in 1987 in opdracht van het Haags Gemeentemuseum. Uit diezelfde periode stammen het bekende Schillepaard van Axel en Helena van der Kraan (te zien in het Hannemanplantsoen, even verderop) en Sigurdur Gudmundssons beeld Sjaan op het Teniersplein.

Het verbindende thema van deze kunstwerken was de cultuur en geschiedenis van de Schilderswijk, die toen al grotendeels ten prooi was gevallen aan de stadsvernieuwing.

Als in Amsterdam geboren Hagenaar heb ik mij er altijd over verbaasd waarom de Amsterdamse Pijp wél grotendeels behouden kon worden en een bloeiende en gemêleerde stadswijk is gebleven, terwijl de in veel opzichten vergelijkbare Haagse Schilderswijk moest verdwijnen, maar dat terzijde.

Meesterlijk
Het bijzondere aan Reconstructie Teniersstraat vind ik de enorme verrassing die uitgaat van het o zo vertrouwde beeld: op het eerste gezicht is het een foto in bruin/wit van de Teniersstraat in de Haagse Schilderwijk, voordat deze straat plaats moest maken voor eentonige nieuwbouw. Links in beeld zien we een Renault Dauphine en rechts andere geparkeerde auto’s, die direct het tijdsbeeld van de jaren zestig van de vorige eeuw oproepen.

Pas als je beter kijkt, zie je dat de witte lijnen en vlakken op de muur in reliëf zijn aangebracht, en als je er dichterbij gaat staan, ontdek je dat het keramiek is waar je naar kijkt. Dit monumentale reliëf, of tegelwandschilderij zoals de Haagse Beeldbank het kunstwerk ook wel noemt, doet zijn titel eer aan: het is in meerdere opzichten een reconstructie, door in keramiek een foto weer te geven die een beeld oproept van een verdwenen straatbeeld. Meesterlijk in idee én uitvoering.

Kunst in de buurt / buurt in de kunst
NRC Handelsblad schreef (op 28 november 1987) over dit kunstwerk:

Muurschilderingen werden in het begin van de jaren zeventig in de Haagse Schilderswijk gebruikt om de troosteloze gevels met dichtgemetselde ramen enigszins op te fleuren. Actiegroepen trokken mét door kunstenaars ontworpen sjablonen en spuitbussen de wijk in en brachten versieringen aan. Kunst in de buurt. Tien jaar later is de wijk grotendeels vernieuwd en heeft de kunstenares Berry Holslag op een gerenoveerde blinde muur op de hoek van de Van Dijckstraat en de Abraham Bloemaertstraat in de Haagse Schilderswijk een keramisch kunstwerk aangebracht. Met wit gebakken kleitegels heeft zij gekozen voor een afbeelding van een troosteloze gevel uit de wijk van vóór de stadsvernieuwing. De cirkel is rond: buurt in de kunst”.

Saamhorigheid
John Duivesteijn was in de jaren zeventig een van de initiatiefnemers van het Volksbuurtmuseum waarmee hij de geschiedenis van de verdwijnende Schilderswijk wilde vastleggen. John Duivesteijn daarover: “Typische kenmerken van de volksbuurt worden steeds schaarser. De eigen taal en cultuur verdwijnen, net als de sterke onderlinge band tussen de bewoners, het saamhorigheidsgevoel, de eigen woon en leefstijl, de uit-het-raamhangers”.

Openluchtmuseum

Om de sfeer van vroeger vast te houden en het gevoel van saamhorigheid op te roepen kwam dit Volksbuurtmuseum in de wijk.

In de Hobbemastraat opende het zogenaamde binnenmuseum, terwijl langs de route vanaf daar, dwars door de Schilderswijk naar het nieuwe stadhuis, het openluchtmuseum ontstond, met kunstwerken die iets uitdrukten van de verdwijnende, en inmiddels  voorgoed verdwenen geschiedenis. Eerbetoon aan een geschiedenis van sterke onderlinge verbondenheid en saamhorigheid.

Naast de al genoemde kunstenaars werkte Hermanus Berserik hieraan mee, die onder het motto Het verleden van de Schilderswijk op vier geschilderde panelen terugkeek op zijn jeugd in het zogenaamde Rode Dorp, schuin tegenover station Hollands Spoor.

Het reliëf van Berry Holslag neemt in dit gedroomde openluchtmuseum een prominente positie in en roept ook nu nog, sterker dan de andere kunstwerken in dit verband, daadwerkelijk de sfeer op van een volksbuurt die verdween.

Sloop van een verdwenen straatbeeld?
Kun je een straatbeeld dat al gesloopt is nog een keer laten verdwijnen? Kort geleden liep ik langs de hoek Abraham Bloemaertstraat / Van Dijckstraat om weer eens stil te staan bij het prachtige tableau van Berry Holslag. Tot mijn ontzetting zag ik dat het blok aan de kop waarvan het is aangebracht gesloopt wordt. Haar reconstructie van een verdwenen straat staat op het punt zelf te verdwijnen.

Opdrachtgever voor de sloop is woningcorporatie HaagWonen, die na de sloop van het blok de grond in kavels wil verkopen. Een van de doelstellingen van HaagWonen is volgens de website “werken aan een sterke betrokkenheid tussen bewoners, wijk en corporatie”. De oude bewoners van de Schilderswijk van vóór 1987 met hún sterke betrokkenheid zijn er niet meer, de nieuwe bewoners kennen de voorgeschiedenis amper en ook de gemeente lijkt het niet te interesseren. Doet dan niemand iets om dit unieke kunstwerk te behouden?

Reddingspoging

Foto Piet Gispen

Toch wel. Op initiatief van een handjevol betrokken burgers heeft inmiddels de directeur van het Haags Historisch Museum zich samen met Stroom, het Haagse centrum voor beeldende kunst en architectuur, en het Gemeentemuseum Den Haag het lot aangetrokken van het reliëf Reconstructie Teniersstraat, die zich inzetten om het te redden en behouden.

Kunstenares Berry Holslag zelf overweegt bij het schrijven van dit stukje een juridische procedure te starten om de sloop tegen te houden en daarmee tijd te winnen voor het vinden van een andere plek in de stad waar het opnieuw zou kunnen worden aangebracht. Daarvoor zijn al enkele locaties in kaart gebracht.

Reconstructie Teniersstraat is een meesterwerk dat niet gesloopt en vernietigd mag worden, maar dat het verdient om behouden te worden voor Den Haag. Laat de strijdvaardigheid van de oude Schilderswijkers niet voor niets geweest zijn!

Kijk op de speciale actiesite http://behoudkunstwerkberryholslagschilderswijk.wordpress.com/

7 thoughts on “Berry Holslag – Reconstructie Teniersstraat – Portret van een bedreigd meesterwerk

  1. Hallo.
    Ik ben opgegroeid in de Schilderswijk. In zo’n 19.eeuwse rijtjes huis. Nu woont mijn moeder in de Van Dijckstraat, weliswaar in de nieuwe deel, maar goed. Wanneer ik naar mijn moeder ga, loop ik langs deze oude stukje rijtjes huizen en de mooie muurschildering. Elke keer ondek ik weer iets nieuws. prachtig gewoon. Ik zou het heel erg vinden als deze huizen en de muurschildering verdwijnt. Ik snap niet dat de oude rijtjes woningen uit 19. eeuw in Amsterdam prachtig gerenoveerd kunnen worden , denk aan de Indische buurt, prachtig gewoon, en dat in den Haag alles naar de vlakte moet, onbegrijpelijk.

  2. Ben er nog even geweest om beelden van te schieten voor dat ook dit laatste stukje geschiedenis ten prooi val aan de sloophamer… ik begrijp wel dat er in het Haagse ijspaleis ambtenaren zitten die alles wat met het verleden van die wijk te maken heeft wil platgooien ik woon mijn hele leven in die wijk en heb gezien dat al dan niet vanaf de wijk van sloop naar sloop ging vanaf 1981 in 2000 was het laatste de HACO aan de beurt hij hield het langste vol…. veel beloftes werden aan de bewoners gedaan hoe het allemaal zou worden… vele oud bewoners zijn weg gevlucht omdat het zo lang duurde of omdat hun buurtje beetje bij beetje werd platgegooid… Ik weet nog dat deze pandjes in de van Dijkstraat werden gerenoveerd……

  3. Rode dakpannen worden een zeldzaamheid.
    Slopen, vernietigen, alles moet plat en daarna nieuw.
    Hoger, grijzer alles somberder, welke werkende goede burger verdient dit?
    Het zijn de zakkenvullers die dadelijk lachend op een tropisch eiland hiervan de vruchten plukken.
    Kom bij mij niet aan met het is niet anders, accepteer het maar. Want met een beetje goede wil is er heel wat te bereiken.

  4. Ik vind dat dit soort kunst beschermd moet worden, evenals oude reclames op muren.
    Als in Den Haag geboren, maar voor een deel in en om Amsterdam opgegroeide Hagenaar vind ik dat je de Pijp niet met de Schilderswijk kunt vergelijken. Ik werkte als sport- en spelleider op het Vermeerplein en kende, mede door mijn activiteiten in het koffiehuis (zie mijn boek”Heel Den Haag in de palm van mijn hand)vele “kleine” mensen (glazenwassers, voddenmnannen, schoonmakers enz.). Je kunt de beide wijken niet vergelijken. Er was geen Ferdinand Bolstraat. Maar ik vind het vaak zo jammer dat met de renovatie buurt ook dat specifieke karakter van een wijk verdwijnt. Ooit was er een Volksbuurtmuseum (nu een cultureel centrum) waar maar heel weinig aandacht werd besteed aan “Klein maar dapper”en als je weet wat die muziekvereniging betekent heeft voor de cohesie van de buurt. Probeer een petitie te orgnaiseren en kijk of je de culturele isntellingen er achter kunt krijgen (Haagse Kunstkring en Pulchri Studio, Heel sympathiek stukje overigens)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *