Het Haagse beeld in beeld (5) Bram Roth

DSC_1948

In de gemeente Den Haag staan meer dan 450 beelden, sculpturen en andere kunstwerken op pleinen, in straten en parken. Vaak rijd ik er langs en dan vraag ik mij af: wat is het? van wie is het? en wat staat het hier te doen? Vanuit deze nieuwsgierigheid ben ik mij gaan verdiepen in de vele kunstvoorwerpen die Den Haag rijk is en kwam tijdens mijn speurtocht naar informatie veel interessante dingen tegen.

In de serie ‘Het Haagse beeld in beeld’ vertel ik elke week, in een artikel op DenHaagDirect, over de Haagse kunstwerken in onze stad en de kunstenaars. Deze week, in deel 5 van deze serie, het werk van Bram Roth.

Liggende vrouw - Zuiderpark

Liggende vrouw – Zuiderpark

Wie is Roth?
Abraham (Bram) Roth werd geboren op 7 september 1916 in Den Haag. Roth studeerde beeldhouwkunst aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag en ging daarna zelf als leraar bij de Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen in Rotterdam werken. Bram Roth heeft heel zijn leven (gestorven in 1995) in Den Haag gewoond.

Vrouwen en paarden fascineerden hem. Hij werkte naturalistisch maar drukte zijn eigen stempel op het kunstwerk waardoor het geen imitatie van de natuur werd. Het ging hem om de ruimtelijkheid, volume, spanning en expressie van het beeld. Bram Roth was altijd erg in zichzelf gekeerd omtrent zijn werk en was niet echt een man van veel woorden. Zonder te veel poeha, een harde werker die zijn leven heeft geweid aan zijn kunst.

Stedenmaagd

Stedenmaagd

Kunst oude stadhuis gered
De regeling (ook wel 1 procent regeling genoemd) waarbij Rijksgebouwen 1 procent van de bouwsom moesten besteden aan kunst, legde Bram Roth geen windeieren. Het oudste werk van hem, dat te bewonderen is in Den Haag, is een mooi voorbeeld van deze regeling. Zo maakte Bram Roth voor het oude stadhuis in 1953 de “Stedenmaagd”. Het beeld, gemaakt van Franse kalksteen sierde de ingang van het stadhuis op een vrij hoge muur naast de trap. Ook maakte Roth voor het stadhuis twee reliëfs met een voorstelling van vrouwen ineengestrengeld met dieren.

Na het afbreken van het oude stadhuis is de Stedenmaagd afgevoerd naar een gemeentelijk opslagterrein op de Binckhorst waar het stond te verpauperen. Buurtcomité “Vrienden van het Sweelinckplein” zocht voor de verfraaiing van de buurt nog een beeld en hebben toen in 2009 de Stedenmaagd geadopteerd. Het monumentale beeld was hierdoor gered en staat vandaag de dag nog steeds te stralen op het Sweelinckplein. De twee reliëfs van de vrouwen met dieren hebben ook een mooie plaats gekregen na de herinrichting op het Burgemeester de Monchyplein.

DSC_1879

abstract werk op de gevel Constante Rebecquestraat en de Marnixstraat

Reliëfs op verschillende gebouwen
Bij de ingang van het Ministerie van Defensie hebben veel kunstenaars gewerkt aan een gezamenlijk project genaamd “Allegorieën en portretten”. Het werk bestaat uit vier beelden op zeshoekige pilaren die waakzaamheid, oorlog, vrede en bescherming symboliseren en vijf portret reliëfs boven de poorten van het gebouw. Het portret van Prins Frederik Hendrik is in 1953 gemaakt door Bram Roth. Ondanks dat Bram Roth meer een figuratieve kunstenaar is maakte hij in 1956 toch iets wat meer neigde naar abstracte kunst. Voor het voormalige PTT telecom kantoor op de hoek van de Constante Rebecquestraat en de Marnixstraat maakte hij op de gevel twee reliëfs van Franse kalksteen boven de ingangsdeuren.

Gedenksteen Jan van Goyen

Gedenksteen Jan van Goyen

Gedenksteen Jan van Goyen
Den Haag was in de Gouden eeuw een belangrijke stad voor de schilderkunst omdat hier veel rijke opdrachtgevers zaten. Aan de Dunne Bierkade werkten en woonden in die tijd drie schilders (Jan Steen, Paulus Potter en Jan van Goyen) die nu wereldwijd worden befaamd. Jan van Goyen was een Nederlandse landschapsschilder die na zijn dood in 1656 veel schilderijen heeft nagelaten, geschilderd in de omgeving van Den Haag. Op het huis van Jan van Goyen, aan de Dunne Bierkade 16 waar nu nog steeds rondleidingen worden gegeven, hangt aan de gevel een gedenksteen gemaakt door Bram Roth. Het werd gemaakt van brons, is 75 cm groot en beeldt Jan van Goyen uit die met een palet in zijn hand op een schildersezel het landschap schildert.

Moeder + Kind met kinderwagen - Westbroekpark

Moeder + Kind met poppenwagen – Westbroekpark

Beelden in Westbroekpark
Bram Roth is de enige kunstenaar die in het Westbroekpark met twee beelden is vertegenwoordigd. Het beeld “twee dames onder parasol” (foto boven aan artikel) is in 1959 gehakt uit een groot blok steen. Het massieve beeld straalt ondanks zijn gesloten vorm liefelijkheid uit. De twee dames hebben een hondje op hun schoot en kijken vredig uit over het park. Het andere beeld is een van mijn lievelingsbeelden in Den Haag. Het prachtige bronzen beeld “Moeder met kind en poppenwagen” komt bij mij heel krachtig over. Het beeld staat helemaal achterin de rozentuin waar niet heel veel mensen langslopen. Als ik daar sta voel ik gewoon de rust en stilte, een prachtig stukje Den Haag dat je eigenlijk gewoon zelf moet bewonderen.

Twee vrouwen met kind op bank - Eeldeplantsoen

Twee vrouwen met kind op bank – Eeldeplantsoen

Verschillende beelden in Den Haag
In Den Haag staan meerdere beelden van Bram Roth verspreid die in opdracht van de gemeente zijn gemaakt. Zo maakte hij in 1960 het beeld genaamd “Amazone” op de Houtrustbrug. Het statige beeld van een ruiter op een deftig paard staat prachtig te paraderen op een blok beton welke deel uitmaakt van de ouderwetse brug. Langs de Machiel Vrijenhoeklaan staat op een betonnen sokkel het bronzen beeld Flora. De Romeinse godin van de lente en de bloemen zit met haar parasol nuffig op een in druiven gewikkeld bootje en trekt zich vooral niets aan van het drukke verkeer dat voorbij raast.

Bram Roth maakte vooral veel beelden van gewone mensen die bezig waren met gewone dingen. Zo maakte hij op het Eeldeplantsoen het bronzen beeld “Twee vrouwen op bank met kind”. Het sierlijke beeld, in een achteraf plantsoen verstopt tussen oude flats, staat wat mij betreft veel te veel verstopt uit het zicht van de burger. In de buurt worden er momenteel veel oude huizen platgegooid en nieuwbouw gebouwd. Naar mijn inzicht zou het helemaal niet misstaan als de gemeente dit bijna onzichtbaar beeld in hun plannen meeneemt voor een herplaatsing naar een betere locatie.

Brons relief Varkenmarkt

Brons relief Varkenmarkt

Beelden in het Zuiderpark
In het Zuiderpark staan maar liefst drie kunstwerken van Bram Roth. Het grote verschil met de beelden in het Westbroekpark ten opzichte van die in het Zuiderpark is dat die in het Westbroekpark speciaal voor het park gemaakt zijn. De beelden van Bram Roth in het Zuiderpark zijn allemaal voor een ander doeleinde gemaakt maar later om verschillende redenen naar het Zuiderpark verplaatst.

Het bronzen beeld “Vrouw en man” uit 1964 (ook wel het sociaal verzorgde gezin genoemd) staat aan de achterkant van het Zuiderpark zwembad. Het beeld is oorspronkelijk in opdracht van de Rijksgebouwendienst gemaakt voor het Gewestelijke Arbeidsbureau aan de Troelstrakade en heeft hier tot de sluit van het gebouw (omstreeks 1990) gestaan. De “Liggende vrouw” van Roth stond in eerste instantie in de wijk Nieuw Waldeck aan de Billie Holidaystraat. De gemeente Den Haag heeft deze in 1984 laten maken voor de Vuurvogel, een instelling voor gehandicapte kinderen. Het beeld stond op zijn oude locatie uiteindelijk in de weg omdat ze voor een uitbreiding van het centrum een aanbouw wilden maken. De liggende vrouw is daarom nu te bewonderen in de bloementuin van het Zuiderpark.

De Varkenmarkt op de hoek van de Prinsegracht heeft een van de oudste pleintjes van Den Haag. Vanaf 1614 werd op dit plein een markt gehouden met varkens. Via de Prinsegracht werden in die tijd via het water gemakkelijk goederen met bootjes uit het Westland aangevoerd. Met deze reden werden er vanuit het Westland ook bloemen meegevoerd waardoor er ook een bloemenmarkt ontstond. Na de wederopbouw tot 1970 is de Varkenmarkt voornamelijk gebruikt als eindhalte voor bussen die vanuit het Westland kwamen.

In het Zuiderpark staat nabij de loopbrug naar de Loevesteinlaan een dubbelzijdig reliëf dat in 1988 in opdracht van de gemeente Den Haag gemaakt is voor de Varkenmarkt. In het bronzen reliëf is aan de ene kant de varkenmarkt en aan de andere kant de bloemenmarkt afgebeeld. Dat Bram Roth zich hier een meester toont in het reliëf maken behoeft geen betoog. Bijzonder is vooral de manier waarop hij diepte in het geheel heeft aangebracht door het gebruik van verschillende technieken. Wat mij betreft moet het reliëf zo snel mogelijk weer terug verhuizen naar de Varkenmarkt omdat deze de geschiedenis van deze locatie prachtig weergeeft.

Links dolfijn tweede locatie, rechts dolfijn oorspronkelijke locatie. Foto: Th.H.A.M, Steenbergen, collectie Haags Gemeentearchief

Links dolfijn tweede locatie, rechts dolfijn oorspronkelijke locatie. Foto: Th.H.A.M, Steenbergen, collectie Haags Gemeentearchief

Gestolen, gebroken of verdwenen
We sluiten deze aflevering af met een aantal beelden van Bram Roth die in onze stad gesloten, gebroken of verdwenen zijn. Aan de Segbroeklaan stond ooit het stenen beeld “Vrouw met zonnewagen”. Volgens de boeken is het beeld, gemaakt in 1958, van de ene op de andere dag verdwenen. Het bronzen beeld genaamd “Twee mensen” voor de hoofdingang van het oude gebouw van de Kamer van Koophandel (Alexander Gogelweg) is na de verhuizing in 1992 eveneens verdwenen.

Op de boulevard van Scheveningen stond vroeger vlakbij de ingang van de pier een ronde stenen waterbak met hierin een beeld van Bram Roth. Het beeld “Dolfijn en jongetje” (ook wel Scheveningse flipper genoemd) is in 1966 gemaakt door Bram Roth in opdracht van de gemeente Den Haag. De waterbak, waar veel kinderen in speelde, is eind jaren 80 afgebroken voor een herinrichting van de boulevard. Ruim 100 meter verder werd een nieuwe waterbak gerealiseerd waar de dolfijn weer in kwam te staan. De nieuwe stenen bak, nu bestaande uit drie aaneengesloten vierkanten, was voorzien van een paaltje waardoor kinderen over het water konden lopen. In 1986 is de dolfijn met het jongetje op zijn rug door onbekende reden onherstelbaar gebroken. De gemeente heeft hierna besloten de waterbak in zijn totaliteit af te breken.

vrouw met zonnewagen - foto: Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting - Haagse Gemeentearchief

vrouw met zonnewagen – foto: Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting – Haagse Gemeentearchief

Amazone - Houtrustbrug

Amazone – Houtrustbrug

Flora

Flora

portret reliëf ministerie van Defensie

portret reliëf ministerie van Defensie

DSC_1926

twee reliëfs met een voorstelling van vrouwen ineengestrengeld met dieren

bronzen beeld "Vrouw en man" uit 1964

bronzen beeld “Vrouw en man” uit 1964

Volgende week in de serie “Het Haagse beeld in beeld” aflevering 6 bespreek ik het werk van Theo van der Nahmer. Oude afleveringen in deze serie terug lezen? Klik Hier!

 

5995 getoond, 114 bekeken

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *