Het Damesleesmuseum en andere bibliotheken in Den Haag

aaaa 001

Foto: Jan Fokkema – Hobbemaplein 30, Wijkbibliotheek Transvaal

Voor een Hagenaar die pakweg honderd jaar geleden een boek wilde lezen, stonden vele wegen open. Hij koopt een uitgave bij een boekwinkel. Of hij leent dat bij een openbare bibliotheek, een commerciële uitleenbibliotheek, een volksbibliotheek (Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen), een sociëteit of een christelijke bibliotheek.

aaaa 003

Foto: Jan Fokkema – Nassauplein 15, Damesleesmuseum

De openbare bibliotheek
In 1906 krijgt Den Haag zijn eerste openbare bibliotheek en leeszaal. De locatie is Prinsegracht 63. Men neemt zijn intrek in het pand van de Gemeentelijke Arbeidsbeurs (later: Arbeidsbureau en Centrum voor Werk en Inkomen). De wijkbibliotheken laten niet lang op zich wachten. In 1926 krijgt de Transvaalwijk zijn filiaal: Colensostraat 4.

Een wijkbibliotheek
De bieb in de Colensostraat kent een interessante voorgeschiedenis. In 1913 startten de zussen A. en C. Hummel een kinderleeszaal en bibliotheek in de Herman Costerstraat op nummer 221. Het betreffende pand is inmiddels opgeslokt door het Wijkpark Transvaal. De ruimte werd te klein en zo komt de Colensostraat in beeld. Als oud-Transvaalwijker durf ik het haast niet op te schrijven, maar in de Bibliotheek deed zich de nodige reuring voor. Meer dan eens heeft de beheerder de politie moeten inschakelen. Vermoedelijk te wijten aan de hoge werkloosheid (crisisjaren) en het rookverbod in de bieb. Dat laatste was haast een novum in die tijd.                                                                     Inmiddels zit de wijkbibliotheek al weer een tijdje op het Hobbemaplein, voorafgegaan door het ‘pand met de ‘enge” trap aan de Herman Costerstraat (nummer 53).

De commerciële leesbibliotheek
In een leesbibliotheek kan men voor een gering bedrag boeken lenen. In Woutertje Pieterse van Multatuli wordt dit fenomeen al beschreven. De collectie bestaat grotendeels uit spannende en romantische boeken. Tot in de jaren zestig floreren die leesbibliotheken. In de Transvaalwijk zijn al zelfs vijf! Dit zijn ze: De Leesbron (Kaapseplein 63), De Kaap (Kaapseplein 13), de firma Schoen (Wolmaransstraat, hoek Boerenstraat), Transvalia (Paul Krugerplein) en Paul’s Leesbibliotheek (De la Reyweg). Qua collectie en leenbedrag kan de commerciële leesbibliotheek niet op tegen de openbare. Zo rond 2008 sluit de laatste particuliere bibliotheek (Rustenburg, Escamplaan 26) zijn deuren. In een eerder artikel besteedde ik al aandacht aan dit soort bibliotheken (zie Haagse Leesbibiotheken).

Verboden voor vrouwen
De Transvaalwijker kon destijds ook terecht in bibliotheken verbonden aan een kerk. Zo beschikt de Nieuwe Zuiderkerk aan de Kockstraat over een prima (jeugd)bibliotheek. Soms is op onverwacht terrein een schitterende collectie beschikbaar. Zoals in de bibliotheek van Literaire Sociëteit De Witte aan het Plein. Daar moet je dan wel lid van zijn. Gezien haar elitaire karakter worden er onder de Transvaalwijkers weinig lidmaten geteld. Sowieso kunnen vrouwen in die tijd geen lid worden van De Witte. Zij mogen destijds ook niet ”zomaar” in openbare ruimten vertoeven. En de volksbibliotheken waren te ordinair voor deftige dames. Reden waarom in 1894 het Damesleesmuseum werd opgericht.

Alleen voor vrouwen
De term leesmuseum lijkt wat merkwaardig, maar is het niet. Zoals een museum bepaalde voorwerpen bewaart, zo bewaart het leesmuseum boeken. Via enkele omzwervingen vindt de vrouwenbibliotheek haar eindbestemming op Nassauplein 15. In andere steden is het Damesleesmuseum inmiddels verdwenen. Slechts in Den Haag fungeert die instellingen nog. We danken het Damesleesmuseum (1894) aan de eerste feministische golf. Een beweging die vooral gedragen wordt door dames met een dubbele achternaam.

Ups en downs van het Damesleesmuseum
Het Damesleesmuseum heeft de nodige stormen overleefd. Een belangrijke concurrent verschijnt op het toneel als De Bijenkorf haar deuren opent. Het warenhuis telt een heuse bibliotheek en maakt dus de combinatie van winkelen en lezen mogelijk. Ook de tweede feministische golf deed de damesbibliotheek geen goed. Zaken als ”baas in eigen buik” en ”gelijke betaling” zijn kennelijk van een andere dimensie. Horecavoorzieningen deden het bezoek weer toenemen. Inmiddels hebben ook mannen toegang tot het Damesleesmuseum. Eerst nog de echtenoten van de damesleden, daarna ook de andere mannen.

 

5784 getoond, 88 bekeken

One thought on “Het Damesleesmuseum en andere bibliotheken in Den Haag

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *