Kennismaking met de Nieuwstraat, een doodgewone straat?

Nieuwstraat 13-15, voormalige fabriek van P.D. Schilte

De Nieuwstraat, een smal straatje tussen de Vlamingstraat en de Groenmarkt, loopt men gemakkelijk voorbij. De herkomst van de naam is onduidelijk. Toch lijkt mij de benaming – een nieuwe straat – voor de hand te liggen. De vermelding van de straatnaam vindt voor het eerst plaats in 1457. De Nieuwstraat mag zich dus verheugen op een eerbiedwaardige ouderdom.

Waar zou u de straat van kunnen kennen? De muziekliefhebbers natuurlijk van de Platenboef. Daarnaast waren er in de straat de balletschool De Groot, het eethuis Hollands Glorie en de fabriek en de winkel van P.D. Schilte gevestigd.

Eethuis Hollands Glorie
Vroeger nog meer dan nu werd het gezin gezien als hoeksteen van de samenleving. Alleenstaanden kregen moeilijk een huurhuis en zijn daardoor min of meer veroordeeld tot kamerhuur. Er is dan sprake van een gedeelde kookruimte, of zelfs het ontbreken daarvan. Luxe bedrijfsrestaurants zijn nog schaars. De kamerbewoner is dan aangewezen op een goedkoop eethuis. Te denken valt dan aan zaken als Rutecks (Spuistraat), Hollands Glorie (Nieuwstraat) en de Apedans (hoek Korte Poten en Apedans).

Toen ik als jongetje die laatste naam voor het eerst op de ruiten las , sloeg mijn jeugdige fantasie op hol. Ik vermoedde dat in het restaurant, denkend aan de beren in de Oost-Europese landen, een aap op een gloeiende plaat moest dansen.

De herkomst van de naam Apedans is overigens onduidelijk. De meest logische verklaring is dat nabij die plek een herberg met een aap in het uithangbord heeft gestaan. Die afbeelding is dan weer te danken aan gasten, met name zeelieden, die een aapje uit den vreemde hadden meegenomen.

De naam Hollands Glorie is wat eenvoudiger te duiden: de pot schaft Hollandse aardappelen en groenten, vaak voorzien van een gehaktbal. Grote eters mogen nogmaals opscheppen, dit geldt echter niet voor het relatief dure vlees. Een menuutje kostte rond 1960 ongeveer vijf gulden. Mede door de opkomst van bedrijfsrestaurants, de kant-en klaar-maaltijden en de bouw van kleine woningen (bijv. HAT-eenheden) moet dit instituut eind 1997 zijn deuren sluiten. Zeer betreurd door de vaste klanten.

Thee- en tabaksfabriek P.D. Schilte
Ter hoogte van de nummers 13 en 15 in de Nieuwstraat hangt een okerkleurig tegelplateau met de naam P.D. Schilte. Het verwijst naar de thee- en tabaksfabriek van dit familiebedrijf, dat hier was gevestigd. In het pand werd thee machinaal verpakt en werd (snuif)tabak handmatig verpakt.

De maker van het tegelplateu is niet bekend, de simpelheid doet niet direct denken aan de haagse firma Rozenburg. Links en rechts van het plateau zijn twee kleine gevelstenen aangebracht. Een nauwkeurige observatie leert dat het hier om een zeilschip gaat, een klipper om precies te zijn. Een logische afbeelding, omdat ‘Het Scheepje’ een van de merknamen van de firma Schilte was.

Spuistraat19

Opvallend genoeg is op de gevel van Spuistraat 19 een grotere, blauwe gevelsteen met dezelfde afbeelding aangebracht. Zat hier een filiaal van P.D. Schilte? Het is mogelijk (waar komt anders die afbeelding vandaan?), maar snuffelend in oude adresboeken zag ik dat op Spuistraat 19 vroeger boekhandel Forum zat.

Het industrieel verleden van Den Haag kan niet genoeg benadrukt worden. Naast de grote jongens in de tabaksindustrie, Batschari en Laurens (Caballero) telde de stad ook kleinere familiebedrijven. Zoals Reuser & Smulders (bekend van de muurschildering aan de Brouwersgracht) en P. D. Schilte. Beide bedrijven zijn inmiddels overgenomen door NV VEKA te Den Bosch.

Het pand van de firma Schilte is in 1978 omgebouwd tot wooneenheden. Een bordje bij de flats memoreert dat J. van Kesteren van het ministerie van Volkshuisvesting in 1978 de eerste steen legde. Toevalligerwijze was dat één van mijn chefs bij het departement (zoals bekend telt de overheid vele chefs).

Hagenaars waren tot de Tweede Wereldoorlog enorme theeleuten. Na 1945 neemt het drinken van koffie een enorme vlucht. De firma Schilte opent dan ook kort na de oorlog een koffiebranderij annex -winkel op de hoek van de Nieuwstraat en de Groenmarkt 32.

De winkel is ondertussen verdwenen en dat geldt ook voor de prachtige eikenhouten entree. Hoe heeft zoiets toch kunnen gebeuren?

Gelukkig beschikt de beeldbank van het haags gemeentearchief nog over een afbeelding van deze prachtige winkel. Heeft u misschien nog afbeeldingen uit die tijd?

1897 getoond, 820 bekeken

25 thoughts on “Kennismaking met de Nieuwstraat, een doodgewone straat?

  1. Foutje: Was niet oude Truus, maar Bep. ’t Is ook zo lang geleden ! En Truus was dacht ik de dochter vd baas (Van Bekkum)

  2. Heb er erg lang gegeten. Zat in het achterste gedeelte, dat werd bediend door de oude Truus. Voorin hadden we de jonge Truus (ik geloof dat zij familie was van de oude). Verder liep de baas er altijd rond.
    4,95 Gulden is de prijs die ik me nog herinner van het begin van de jaren 70.

  3. Mocht U meer over mij willen weten en over mijn tijd dat ik in Den Haag heb gewoond ben ik altijd bereid dit te geven mijn tel. is 0224 223068. Ik heb ook de eerste Passar Malam in Houtrust mee gemaakt. Met vriendelijke groeten Bob de Boer WIERINGERWAARD

  4. Ik heb jaren geleden in Den Haag gewoond en mij is verteld dat de naam De Apendance afkomstig zou zijn uit het Frans n.l. Lependence en verbasterd tot Apendans.
    Met vriendelijke groeten Bob de Boer

  5. Goede herinneringen……als student aan de School voor Fotografie, 2 weken van huis, en dan af en toe een goede warme maaltijd…

  6. Ik heb nog op nummer 23 gewoond in de Nieuwstraat.. jaren 70 begin 80.
    Volgens mij is het vroegen een tempel geweest van de rozenkruisers en stond er toen een soort gebouwde rots in de tuin met inhammen voor beelden..

  7. Dank Truus voor je leuke reactie. Er zijn niet veel meer van die goedkope eethuizen. De laatste was zo’n beetje op het Valkenbosplein. Wel zie je nu dat kerken, buurthuizen, bejaardentehuizen goedkope maaltijden aanbieden aan buurtbewoners.

  8. Wat leuk om op deze site nog iets te lezen over het eethuis, hollands glorie, waar ik van 1965 tot ongeveer 1970, met een aantal medekamerbewoners, toch wel stamgast genoemd kon worden. Het was een erg leuke, betaalbare oplossing , niet alleen voor onze kookproblemen maar ook sociaal gezien. Mijn echtgenoot heb ik daar destijds ontmoet!!

  9. Ik ben al een “”oudje”, dus Rutecks en Apendans zijn ook voor mij bekende eetgelegenheden.Door jouw verhaal komen er weer herinneringen boven.

  10. In een straat die ruim vijfeneenhalve eeuw bestaat Andreas, hebben natuurlijk veel interessante gebouwen gestaan. Zoals het Reinildahuis. Dank voor de aanvulling plus bijbehorende tekst.

  11. Dat clubhuis zegt me even niets Huib. Is misschieen een huisnummer of officiele naam van het cluhuis voorhanden?

  12. Toch heel bijzonder Andreas dat je in een straat loopt waar Johan de Witt met zijn zwarte schoenen met zilveren gespen zijn voetstappen heeft gezet.

  13. Danny ik heb wat correcties aangebracht, hoewel Apendans ook wel zonder de verbindings-n voorkomt. Voor de rest is het geen gemakzucht, maar ben ik een kleine digibeet. Ik kijk wat ik nog kan doen.

  14. Leuk artikel. Achter de groene deuren heb ik van ongeveer ’89 tot ’95 gewoond. Achter deze gevel staat apart nóg een oud pand met een aantal verdiepingen woonunits.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *