Verdwenen boekwinkels in Den Haag

Plaats 27, voormalige boekhandel Dijkhoffz

De eerste liefde voor literatuur, de tijd van jongensboeken is immers voorbij, wordt Jan bijgebracht op de Jan Campert Mulo in de Transvaalwijk. De klas leest Den Doolaard (De herberg met het hoefijzer) en Antoon Coolen (Dorp aan de rivier). Verwarrend genoeg heet dat later opeens geen literatuur meer, het zijn nu streekromannetjes geworden.

De eerste echte roman, een boek van Couperus, koopt Jan bij een kantoorboekhandel vlak bij de Mulo. En wel bij J.A. de Groen aan het Kaapseplein. Het betreft een Amstel pocket in de zogeheten literaire reeks. Zo’n pocket kost normaal één gulden vijfenzeventig. Typisch Hollands: het boek is nogal dik en wordt aangeduid als dubbelpocket en is dan een paar kwartjes duurder. Het krijgt dan ook een dubbel nummer in de reeks, bijvoorbeeld 131/132.

Op de Handelsavondschool leest de leraar tijdens een verloren kwartiertje een ”kronkel” van Simon Carmiggelt voor. Kort daarna is Jan in de stad en koopt bij De vijf vocalen (Mensing & Visser) een ABC-pocket van die auteur. De merkwaardige titel van dat boek, ”Torren aan de lijm”, blijft altijd in zijn geheugen gegrift. Een week later (juli 1963) branden de verjaardagscenten in zijn broekzak, zodat hij bij boekhandel Nijhoff (Lange Voorhout) binnenstapt. In de winkel heerst een weldadige rust en ondanks de inflatie doet men niet veel aan herprijzen. Het bedrag in potlood voorin is maatgevend. Zo kan Jan voor een prikje een wat gedateerd boek van Du Perron aanschaffen. Overigens koopt hij gezien zijn bescheiden wedde bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (op 15-jarige leeftijd 90 gulden bruto per maand) de boeken meestal op de haagse rommelmarkt en bij De Slegte. Bij die laatste kosten de tweedehands Prisma pockets 0,75 cent, de nieuwprijs heeft jarenlang 1,25 bedragen.

Of het nu aan zijn geringe bestedingen ligt, weet Jan niet meer. Feit is dat geen van de drie boekhandels meer bestaat. Naast De Groen, Mensing & Visser (Kneuterdijk) en Nijhoff verdwijnen onder meer Hoonhoud en Van Ketel (beide Laan van Meerdervoort), Boucher, Plantijn en Buddenbrooks (alle Noordeinde), Belinfante (Kneuterdijk), Wattez en Houtschild (Papestraat), Dijkhoffz (Plaats), Van Stockum (Buitenhof), Ulysses (Denneweg), Govers (Westeinde hoek Jan Hendrikstraat), Hogervorst (Hobbemastraat) en de Standaard Boekhandel (Prinsegracht en Noordeinde). En zelfs als men Selexyz (Passage), Den Dulk (Prins Willemstraat), De Atlas (Louise de Colignystraat), Noordijk (Bankastraat), Oomens (Willem de Zwijgerlaan), Synthese (Lange Voorhout) en Hoekstra (Paul Krugerlaan) noemt, dan is nog de lijst niet compleet.

Elke boekhandel die zijn deuren sluit valt te betreuren. Dit geldt des te meer voor de klassieke boekwinkels met de ”haegsche grandeur”. Winkels met een soort ”gewijde sfeer”, vakkundig personeel en een mooie collectie boeken, ook in vreemde talen. Zoals Mensing & Visser, Dijkhoffz, Boucher en Van Stockum. Aan elke verdwenen boekwinkel kleven mooie herinneringen.

Boekhandel Van Stockum (Buitenhof), die al sinds 1833 bestaat, zat vlak bij de Eerste en Tweede Kamer. Parlementsleden vormen een belangijke klantenkring. Onder hen is monseigneur Schaepman, de voorman van de RKSP (Rooms-Katholieke Staatspartij). Gemakshalve laat hij de gewenste boeken in zijn zwarte soutane glijden. Dat is wel lastig afrekenen voor het winkelpersoneel. Het bedrijf heeft ook jarenlang een bestelautootje gehad. Wanneer bibliothecaris Jan met spoed een zeker boek verlangt, dan komt het bestelwagentje langs.

Bij Dijkhoffz vindt op 16 maart 1929 de eerste signeersessie in Nederland plaats. De auteur Stefan Zweig voorziet zijn boeken van een handtekening en een opdracht.

Voormalige kantoorboekhandel A.J. de Groen, Kaapseplein

De liefde voor boeken is bij boekhandel Boucher zo groot, dat die zelf ook kleine pamfletachtige boekjes uitgeeft. De winkel ligt bijna schuin tegenover paleis Noordeinde. Het verhaal gaat dat een lakei wel eens een frans romannetje voor koningin Wilhelmina bestelt. Als het niet in voorraad is gaat een medewerker van Boucher spoorslags naar Parijs om een exemplaar aan te schaffen.

In de winkel van De vijf vocalen (Mensing & Visser) hangt een bord met de tekst: De vijf vocalen, zonder welke geen woord geschreven kan worden. Dat is lichtelijk overdreven. Men denke aan woorden als brr, grr en ksst, die geen klinker behoeven.

Wattez in de Papestraat is van origine een protestante boekhandel. Naast een grote collectie theologische werken verkoopt men er ook prentbriefkaarten met de beeltenis van premier Colijn. Jan bladert in de winkel wel eens in de beknopte ”Concordantie” van Trommius. Handig als men een bijbels figuur of bijbelse uitdrukking wil opzoeken. Naar verluidt bestaat er ook een uitgebreide ”Concordantie”, waarin zelfs de lidwoorden zijn opgenomen. Dat moet wel een heel dik boek zijn. Na sluiting van boekhandel Govers, de katholieke evenknie van Wattez, werpt de laatste zich ook op boeken met een katholieke signatuur. Een probleem is wel dat de geestelijkheid zich langs een haag van Playboys en De Lach’s moet banen.

De echte boekenliefhebber zal altijd blijven bestaan. Het boek vasthouden, koesteren, doorbladeren en ruiken aan het papier. De opkomst van e-books en de internetwinkels in combinatie met het veranderende leesgedrag, kunnen tot slechts één conclusie leiden: helaas zullen nog meer boekwinkels uit het Haagse straatbeeld verdwijnen.

9 thoughts on “Verdwenen boekwinkels in Den Haag

  1. Dag Hagenaars, volgens de familie-overlevering had mijn overgrootvader een boekwinkel in Den Haag. Begin vorige eeuw, tot 1915 (zijn zoon nam de zaak over en heeft die vrij snel van de hand gedaan). Zijn naam: Christiaan de Bruin, de winkel was in de Kettingstraat (mogelijk op nr 7). Weet iemand van jullie hier iets meer over?

  2. In de Oud Hagenaar van 25 november een uitvoerig verhaal over Van Stockum, ooit gestart in de Gortstraat en binnenkort dus aan het Spui. Antirevolutionair politicus Groen van Prinsterer maande Wilhelmus Pieter van Stockum uitsluitend godsdienstige boeken te gaan verkopen benevens ‘lectuur voor volwassenen en kinderen die de toets der zedelijkheid en degelijkheid konden doorstaan.’ De sortering werd echter veel ruimer. Bij de verhuizing naar het Spui sneuvelt wel de befaamde schaak- en denksportafdeling.

  3. Ook ik kocht mijn boeken bij boekhandel de Groen, geweldige tijd was dat, Meneer de Groen hield zelfs boeken apart wat mijn interesse zou zijn.. daar ook alle boeken gekocht van Snuf de hond en vele andere titels, ook de Bijbel staat hier nog steeds in de kast…. zou fijn zijn als iemand nog een foto had van de boekwinkel

  4. Inderdaad erg jammer dat de boekwinkels zo te lijden hebben onder de recessie. Eeuwig zonde dat bovengenoemde zaken nu tot de “geschiedenis” behoren. Edoch bewijst de populariteit van de Little Free Library dat er nog steeds veel met de hand gebladerd wordt…. Het boek kruipt waar het niet gaan kan.

  5. Ik heb een aantal jaar met veel plezier bij Fa. Boucher gewerkt. Lou Boucher gaf niet alleen pamfletachtige boekjes uit (ik neem aan dat u doelt op de Manifestenreeks, een reeks originele pockets waarin auteurs/filosofen als Sartre, Fromm en Marx opgenomen waren. Hij was ook uitgever van de beroemde, nu behoorlijk waardevolle Folemprise serie. Bij mijn afscheid kreeg ik daar een deel van: korte verhalen van Poesjkin. De uitgaven waren altijd schitterend verzorgd en mooi grafisch vormgegeven. Boucher schilderde dan ook zelf, en had een groot gevoel voor esthetiek.

    De clientèle bestond voor een belangrijk deel uit de Nederlandse aristocratie, en ook Juliana en Beatrix kwamen er in persoon, verder veel schrijvers, kunstenaars en artiesten. Een bijzondere zaak en inderdaad jammer dat hij niet meer bestaat.

    Mijn allereerste blog op deze site gaat over mijn tijd bij Boucher, later kwam ik in dienst bij Martinus Nijhoff, en ook daarover heb ik een blog voor deze site geschreven.

    Inderdaad, Danny, het is natuurlijk Nijhoff met dubbel f. haha

  6. Ik moet zeggen dat ik begrijp wat je bedoelt met ‘het boek vasthouden en doorbladeren.’ Ik heb dat ook met magazines.

    Tegenwoordig koopt men computergames ook steeds minder vaak in de ‘gewone’ winkel. En als dat nog wel wordt gedaan, dan zit er zeker geen instructieboekje waarin het verhaal staat meer bij. Jammer, als kind vond ik dat vroeger om de een of andere reden namelijk geweldig om erbij te hebben:)

  7. In de Oud Hagenaar van een paar weken geleden stond een ruim artikel over De Vijf Vocalen, zeer leesbaar, maar hun website met oude edities als pdf is zo wrakkig.

    PS Jan, verander Nijhof even in Nijhoff, anders krijg je ruzie met Renée Olsthoorn hier…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *