Wat zijn dat voor kunstwerken op de Nieuwe Haven?

Kunstwerk Nieuwe Haven

Is dit een prieeltje of...?

Dit bouwwerk staat op het middenstuk van de Nieuwe Haven waar ooit het grachtenwater kabbelde. Is het een torenhuisje of een prieeltje? Het lijkt erop dat midden in het object een persoon staat.
Volgens de gidsen van de Ooievaart is het een herinnering aan een badhuis. Maar is dat niet vreemd? Men gaat toch zeker niet voor de ramen onder de douche staan? Laatst vertelde een gids tijdens een rondwandeling dat het een aandenken aan een verdwenen brugwachtershuisje moest verbeelden. Dat een brugwachter voordeel had van veel vensters, lijkt wél voor de hand liggen.
Wie heeft gelijk?

Gebouw Nieuwe Haven

Voormalige Ambachtsschool

Dit is het gebouw waar vroeger een Ambachtsschool in gevestigd was en waar het kunstwerk pal voor staat. Toen de school leeg stond in 2001 werd hij gekraakt. De krakers vonden in de kelder het archief van de school. Zij zagen gelukkig het belang ervan in en brachten het naar de Gemeente.

Een paar jaar later zijn er appartementen in de school gemaakt en is er een huisartsenpost, de “Doc”, in gevestigd. Een werknemer van de Doc wilde wel eens weten waar het gebouw vroeger voor diende, stapte naar de Gemeente en vond het “krakers”-archief. Het boeide allemaal zo dat besloten werd alles en nog veel meer op een site te zetten. Diegene heeft dus een leuke hobby aan krakers te danken.

Maar helaas is er op die uitgebreide site niets te vinden van een (afgebroken) badhuis. Op de vele prenten die erop zijn gezet, is geen brugwachtershuisje te zien.

Gracht met brug

Singelgracht (foto HGA)

Deze foto is genomen in 1890 richting Spui. Het is de Zuid-oostsingelgracht langs de Uilebomen. Er werd in de 18e eeuw al gezegd dat de wijk was gesticht voor: “de gezondheid, voor het gemak en voor het vermaak der officieren…. Onder het bruggetje door komt men op de Nieuwe Haven waar later de beroemde prostitué Blonde Dolly woonde en in 1956 werd vermoord.

Het witte pand op de hoek werd later bij dat van zijn neorenaissance buurman getrokken.
Helemaal rechts is een pontje te zien met een piepklein wachthuisje…. Zou dat de inspiratie zijn geweest voor het kunstwerk?

Brug naar Nieuwe haven

Zou zo in Venetië kunnen zijn (foto HGA)

Zo zag de Nieuwe Haven eruit voordat hij in 1904 werd gedempt. Aan de linkerkant is het  uitgebreide woonhuis met de neorenaissance gevel te herkennen. Dit pand ging in 1908 deel uitmaken van de ambachtsschool. De huizen aan die kant van de Haven staan in het water omdat er nog geen kade was aangebracht. Alleen de huizen aan de rechterkant hadden als adres Nieuwe Haven. De overzijde moest gebruik maken van het erachter gelegen Lamgroen, het voormalige “Laentje nae Voorburgh”.
Over de Haven ligt een pittoresk bruggetje, hoog genoeg om boten met handelswaar door te laten. Hoe kon een slopershamer dat vernietigen? Over de singelgracht zelf ligt nog geen brug. Dat is niet nodig want er is daar aan de overzijde vrijwel nog geen bebouwing. Een brugwachtershuisje is dus evenmin nodig.

Brug met brugwachtershuis

Singelgracht richting Zieke (foto HGA)

Deze foto uit 1954 toont de basculebrug, die in 1911 over de singelgracht werd aangebracht. Voor het op- en neerhalen van de brug was een brugwachter noodzakelijk en die had op zijn beurt weer een huisje nodig. Het staat hier rechts vóór de Ambachtsschool. Er lijkt zelfs een uitkijktorentje op te zitten zodat hij zicht had over het Zieke. Erop staan de woorden: “alarm, brand, politie”
Zou het kunstwerk met dit robuuste brugwachterhuis te maken hebben?

Nieuwe brug naar Nieuwe Haven

Nieuwe brug (foto HGA)

Waar eens een lieflijke gracht lag met veel groen en kwetterende (water)vogels, stalt men in 1975 zijn heilige koe. Het ziet er allemaal nogal rommelig uit. Vergeet ook de monsterlijke tinten van de auto’s niet.

In 1970 werd de klepbrug vervangen door een vaste betonnen brug en was het huis voor de brugwachter ook niet meer nodig. Wat ervan rest is een telefooncel voor noodgevallen, de voorloper van 112. Dit lijkt in de verste verte niet op het huidige kunstwerk.
Op de plaats waar nu het kunstwerk zich bevindt staat op deze foto een reclamezuil, een klok en …. is dat een urinoir?

Nieuwe Haven

De totale verminking is begonnen (foto HGA)

Ongeveer dezelfde tijd als de vorige foto, maar nu richting centrum. Men is aan de afbraak van de panden tegenover de school begonnen. Het huisje van Blonde Dolly is al helemaal gesloopt. Op de achtergrond staan al kranen gereed voor de nieuwbouw van de Ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken aan de Schedeldoekshaven.

Op de binnenberm staat inderdaad een urinoir! Zou de kunstenaar nu toch echt een persoon in een plasbak uitgebeeld hebben? Dit is toch niet te geloven? Er is nu toch echt hulp nodig!

Wolkenkrabber in aanbouw

Kan het nog lelijker? (foto HGA)

Het kan allemaal nog lelijker. Ondertussen is het 1976. De Ministeries zijn al duidelijk aanwezig. Daar waar eens scheepjes door het water gleden en prachtige grachtenpanden stonden verrijzen lelijke wolkenkrabbers. Het gedeelte immers tussen de Ammunitiehaven en de Schedeldoekshaven was het chique gedeelte van de Nieuwe Haven. In één van die panden logeerde in de 18e eeuw de kleine Mozart vóór hij onderdak vond in een huis aan het Spui. In dit gedeelte van de Nieuwe Haven stond ook het prachtige pand van de Graaf van Duyn van Maasdam. In 1971 werd het onder luid protest van de buurtbewoners met de grond gelijk gemaakt. Ook een deel van de Ambachtsschool moest eraan geloven en de bebouwing aan de Nieuwe Havendwarsstraat. Zelfs het urinoir is verdwenen…..

Grachtje met huizen

water weerkaatst Hollandse lucht (foto HGA)

Dit is een foto die rond 1900 is gemaakt. Vergelijking met de vorige foto’s levert mij tranen op. Met het verdwijnen van het water verdween ook de schoonheid. Het typische karakter van Hollandse steden, de grachten, is voorgoed verloren gegaan. Het water weerkaatste als een vakkundig geslepen diamant onze mooie luchten. In plaats van rioleringen en waterleidingen aan te leggen gaf de Gemeente haar geld uit aan het dempen van de havens Daarna moest men weer in de beurs tasten om de stad alsnog van veilig drinkwater te voorzien. Nu doet zich hetzelfde voor. De afschuwelijk lelijke gebouwen van de Ministeries zijn nog geen 40 jaar oud en staan al op de nominatie om afgebroken te worden, maar voor die sloop heeft de Gemeente geen geld. Intussen is men wel een nieuw onderkomen aan het bouwen en gaat onze mooie stad met deze tentakels meer en meer lijken op een slap aftreksel van Chicago. Het is bovendien de vraag of de Rijksoverheid wel geld over heeft voor de verhuizingen.

Intussen is er bijstand gekomen vanuit de voormalige Ambachtsschool. De hulpvaardige beheerder van de eerder genoemde site stuurt een paar links naar foto’s van een badhuis (3e link) dat op de hoek stond van de Nieuwe Havendwarsstraat. Dankzij deze inspanningen wordt de bedoeling van de kunstenaar duidelijk.

Het Badhuis, oorspronkelijk alleen voor schoolkinderen toegankelijk, maar later ook voor volwassenen,  betekende namelijk veel voor de buurtbewoners. In de jaren 30 werden Joodse kinderen vanuit Oostenrijk daar opgevangen voordat ze onder gastouder gezinnen werden verdeeld. Het was in de jaren 50 een verzamelpunt voor de zomergroepen. Kinderen vertrokken in de zomervakantie met de bus daar vandaan voor een dagje naar de Waalsdorpervlakte of Scheveningen waar ze konden spelen en plezier maken. Geld voor vakantie was er toen niet. Het was een ontmoetingsplaats waar jarenlang “nieuwtjes” werden uitgewisseld. Veel buurtbewoners koesteren nu nog fijne herinneringen aan die tijd.

Daarom dus heeft kunstenaar Jan Samsom (1954) het karakteristieke koepeltje, dat op het dak van het badhuis stond, in 1989 nagemaakt.

prieeltje aan de andere zijde

wat staat er rechts op deze foto?

Maar er is meer. Naast het koepeltje staan nog drie kunstobjecten… wat is daar de betekenis van?

De kunstenaar liet weten voorlopig geen tijd te hebben om deze vraag te beantwoorden.

Wie kan er wel antwoord geven op deze vraag?

17 thoughts on “Wat zijn dat voor kunstwerken op de Nieuwe Haven?

  1. Gelukkig zijn anderen het ook met ons eens en is het fijn dat we vanaf nu een tuin hebben op de Turfmarkt. Weliswaar achter een hek… maar toch, als straks de blaadjes weer aan de bomen komen zien we weer iets meer groen dan het zwarte van Weber.

  2. Dank je Dorine.
    Laat als ik mijn gasten rondleid meestal de Nieuwe Haven ook even zien. Loop dan over de Turfmarkt en doorklief die gehate ministeries. Vanaf de Ammunitiehaven heb je dan zicht op de bomen van de Nieuwe Haven. Dat is dan een verademing na al die saaie hoge betonnen kolossen.

  3. Hoi Inge, wat een mooi speurwerk. Ik had je blog gemist. Door de ranglijst kon ik er gelukkig toch nog van genieten.

  4. Ook hier nog even de reactie van Peter, van de Ooievaart:

    april 14th, 2012 at 18:48
    Leuk, dat je het verhaal van de kunstenaar nu hebt. ik ben blij dat het Ooievaartverhaal klopt.
    een herinnering aan de badhuizen van vroeger, prachtig als je de verhalen van toen weer terughaalt.
    Ook aan boord merken we dat de mensen hier met moed en weemoed aan terugdenken.

  5. Een TEMPEL, geen bad- of bruggerwachtershuis!

    Vandaag per e-mail een reactie gekregen van de kunstenaar:
    Dag Inge, excuus dat het er in is geschoten je vraag te beantwoorden. Door grote drukte en verblijf in het buitenland ben ik er niet meer toe gekomen.
    Het klopt overigens dat het dakje van het voormalige bbadhuis onderdeel is geworden van het kunstwerk als geheel. Dit was een randvoorwaarde voor de opdracht, om zodoende de historie van de plek in ere te houden. Ik heb er voor gekozen het dakje te transformeren tot een tempeltje. De vorm van het dakje leverde voor mij associaties met Aziatische culturen. Ik heb de Nieuwe Haven, een straat in een wijk met een rijk geschakeerde bevolking, willen voorzien van een beeld uit een andere cultuur. Behalve het tempeltje heb ik een aantal beelden ontwikkelend die te kenschetsen zijn als rudimenten van een observatorium. Een enorme ring heeft ooit over het altaar binnen het tempeltje gelopen en droeg de messing diamant. Een vervreemdend beeld dat daardoor de plek voorziet van een eigen identiteit. Het verwijst zowel naar het daadwerkelijke verleden als naar een gedroomde realiteit. De zoektocht is aan de toeschouwer, gebruiker. Want het beeld als geheel is bedoeld als ontmoetings- en verblijfsplek voor de buurt. Ik hoop dat ik hiermee een kleine inkijk heb kunnen bieden in de achtergrond van het maakproces. Mocht je nog aanvullende vragen hebben, wil ik zeker proberen deze te beantwoorden.

    Vriendelijke groet,

    Jan Samsom

  6. Inge, wat een leuk stukje geschiedenis van ons Haagje, goh je loopt er rond en je ziet het niet. Het wordt tijd dat weer wel te gaan doen.

  7. Bedankt Hans, Ber en Chris.

    @Hans
    Op de Boomsluiterskade, in het deel dat het velengde is van de Oranje Buitensingel, is nog een poortje te zien wat vroeger leidde naar een vakbond waar de schoolkinderen tussen de middag hun brood mochten opeten.

    @Ber
    We waren rijk ja, maar nu is er niet veel meer van over.

    @Chris
    Het nodigt ook niet uit tot een conversatie. Het stenen randje is te smal en te koud om lekker op te zitten. Er is geen rugleuning waar je tegen kunt hangen om eens goed naar iemand te luisteren. Het mannetje, waarvan ik denk dat hij een douche neemt, staat vlak voor je neus. Dat is bepaald niet bevoordelijk voor de concentratie.

  8. Mooi geschreven inderdaad.
    Aan het eind van de Nieuwe Haven staat het oude Dierenasiel (DierenAsijl). Volgens verhalen de eerste van het land.

    Het badhuisje zou in menig andere stad gebruikt worden als praathuisje.. Dat zie je in Den Haag echter niet zoveel.
    Ik heb er in al mijn jaren voorbij varen nog nooit iemand zien zitten

  9. Een informatie rijk artikel wat een doorkijkje geeft in de rijke historie van dit stukje Den Haag. Erg leuk geschreven.

  10. Was dit niet de rk.technische school St. Josef aan het Lamgroen?
    Daar ben ik, als zeer jong broekie, ooit als AVO-leraar mijn carrière begonnen, die niet zo lang duurde. Militaire dienst gooide roet in het eten. Wordt tijd om weer eens door die buurt te lopen.

  11. @Inge
    Je verhaal was voor mij vandaag reden even om te fietsen en de Nieuwe Haven te bewonderen. Ik besefte opeens dat ik nog nooit door die straat was gefietst of gelopen. Weer een verrijking.

  12. Leuk dat je reageert, jammer dat je het antwoord ook niet weet…
    Samsom heeft het erg druk, laten we hopen dat hij al het geld dat hij nodig heeft kan verdienen met zijn kunstwerken.
    Hij woont een half jaar in Frankrijk en de andere helft in Nederland, waarschijnlijk is zijn portemonnee dus dik genoeg.

  13. Nou lekker dan van die kunstenaar. Geen tijd om in een mailtje van 10 regels even te vertellen hoe en wat? Hopelijk geen kunstenaar die leeft op ons geld!

    Onno

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *