Het grote Marshmellowmonster van Mark Suikerberg: Facebook

Foto: Pixabay

Onheilsprofeten en privacy-activisten proberen Facebookgebruikers er al een tijdje van te overtuigen dat ze in handen zijn gevallen van een verschrikkelijk monster. Een monster dat zo ongeveer alles van je weet, daar schandelijk misbruik van maakt en dat in de toekomst nog meer zal gaan doen. Facebook ontneemt je je vrije wil, stuurt je politieke stemgedrag, houdt je gevangen in een cocon waarin je alleen nog maar in je eigen mening bevestigd wordt en maakt je bovendien reddeloos verslaafd. Kortom, ga van Facebook af, of je gaat ten onder.

De dwingende toon van deze doemduivels heeft mij geheel onafhankelijk aan het denken gezet. Ik moet dus mijn dagelijkse uitstapje naar Facebook beëindigen en mij aansluiten bij het leger fanaten dat de wereld wil bevrijden van het allesverslindende, tweemiljardkoppige monster.

Gelukshormonen zijn niet gratis

Tijd om mij af te vragen wat Facebook eigenlijk is. Het concept is gebaseerd op een simpele, stilzwijgende overeenkomst: door een profiel aan te maken en te gaan Facebooken geef je een stukje informatie over jezelf prijs en daar krijg je informatie, vertier en zelfbevestiging voor terug. Je blijft op de hoogte van wat anderen doen. Je vindt oude vrienden terug die je anders nooit meer gevonden zou hebben. Je wordt uitgenodigd voor van alles en nog wat. Je vormt groepen van mensen met een gemeenschappelijke interesse, of sluit je daarbij aan en wisselt foto’s en informatie uit. Je laat zien wat je hebt gemaakt of beleefd en soms geef je je mening. Dat alles wordt beloond met ‘likes’, die je zelf ook uitdeelt. Elke ‘like’ is een soort marshmellow waarmee oprichter Mark Suikerberg een shotje endorfine, dopamine en weet ik wat voor andere gelukshormonen door je limbische systeem pompt. Elke seconde vliegen honderden miljoenen van die marshmellows de digitale wereld rond en daar worden twee miljard mensen blij van. Sommigen raken zelfs verslaafd aan het grote marshmellowmonster, maar dat heb je met alles wat leuk, spannend of lekker is: gamen, gokken, drinken, eten. Kunnen we ook niet allemaal afschaffen.

Facebookers worden dus beloond voor informatie die ze over zichzelf prijsgeven. Over hun voorkeuren, interesses, consumentengedrag en wat al niet meer – en dat maal twee miljard. Daar verdient Facebook vele miljoenen aan, omdat het marketing-informatie is waar online adverteerders dankbaar gebruik van maken. Facebook is dus geen instelling tot nut van het algemeen, zoals oom Suikerberg ons wil doen geloven, maar gewoon een bedrijf waar je een stilzwijgende overeenkomst mee hebt. Ze stelen jouw gegevens niet, maar kopen ze, en jij bepaalt helemaal zelf of je de prijs wil betalen.

Jouw zaken zijn hun zaken

In die zakelijke relatie met Facebook moet je ook zakelijk blijven. Wees voorzichtig met het delen van al te gevoelige informatie over jezelf. Bepaal bij de Instellingen welke advertenties je wel of niet wil ontvangen. Maar wees niet zo naïef, te denken dat wij alleen maar de voordelen van Facebook kunnen genieten zonder ook maar de geringste tegenprestatie te leveren. Als iedereen daarnaar handelt is het gauw afgelopen met dit sociale netwerk.
Is de werkwijze van Facebook maatschappelijk verwerpelijk? Tot de eeuwwisseling heb ik in de direct marketing reclame gewerkt. Teksten en concepten gemaakt voor advertenties en direct mailings die meetbare resultaten moesten opleveren voor postorderbedrijven, tijdschriftuitgeverijen, banken, autofabrikanten enzovoort. Het succes daarvan was groter naarmate we meer van onze doelgroep wisten. Je verkoop nou eenmaal geen whisky aan een geheelonthouder, noch vlees aan een vegetariër. Het gevolg was een voortdurend proces van marktonderzoeken, enquêtes en direct mailtests. Wie is statusgevoelig en verdient genoeg voor die luxe auto? Wie gaat vaak op vakantie? Wie is sportief, ijdel, onzeker, ambitieus? We kenden per postcodegebied nauwkeurig de sociale klasse, het gemiddelde opleidings- en inkomensniveau, de waarde van de woningen, wie wel of geen tuin had en nog veel meer. Daar stemden we zo nauwkeurig mogelijk de aanbiedingen, tekstbenaderingen en andere variabelen op af. Postorderbedrijven analyseerden het aankoopgedrag van hun klanten en haalden daar waardevolle marketing-informatie uit. Kortom, we deden precies wat Facebook nu doet, alleen hadden we nog lang niet de mogelijkheden die internet nu biedt.

Wat is de dreiging?

De doelgroepsegmentering van Facebook leidt volgens de website van de Consumentenbond tot ‘vervelende en onwenselijke situaties’. Bijvoorbeeld, als je op Facebook hebt prijsgegeven dat je een chronische ziekte hebt, dan krijg je geen advertenties van zorgverzekeraars meer te zien. Tegelijkertijd geeft dezelfde Consumentenbond je zeven tips voor je Facebook accountinstelling om te voorkomen dat je überhaupt nog advertenties ontvangt. En dan rijst de vraag: waarmee wordt die chronisch zieke Facebooker dan benadeeld? Hoe ‘onwenselijk en vervelend’ is het eigenlijk dat je sommige advertenties wel en andere niet te zien krijgt? Het zou pas echt kwalijk worden als Facebook de namen en adressen van zieke Facebookers door zou verkopen aan ziektekostenverzekeraars. Maar dat is in ons land gelukkig strafbaar.

Facebook verzamelt dus je persoonlijke gegevens, maar wie gelooft echt dat ze individueel tegen Nederlandse Facebookers gebruikt zullen worden? De doemduivels praten over Facebook alsof het een boosaardige buurman is, die informatie over je heeft verzameld waarmee hij je op elk moment kan chanteren. Een stalker die je gangen nagaat en je overal op van alles kan betrappen. Ik heb het nog nooit meegemaakt en ik weet ook waarom. Facebook interesseert zich (terecht) geen barst voor mijn persoon. Het gaat hun alleen maar om het maximaal verfijnen van doelgroepen, waarop adverteerders hun reclame kunnen loslaten. Hoe beter die verfijningsmogelijkheden, hoe effectiever de big data die zij verzamelen.

Afmonsteren?

Natuurlijk zijn er zaken fout gegaan met Facebook in de afgelopen jaren. Misbruik door Arabische regimes, verspreiding van nepnieuws, beïnvloeding van de Amerikaanse verkiezingen doordat Cambridge Analytica kon beschikken over privé informatie van tientallen miljoenen Amerikanen, en meer incidenten. Wildgroei in de beginfase van een nieuw fenomeen leidt altijd tot excessen, al was het maar bij gebrek aan adequate wetgeving.
Terecht komt de maatschappij in verweer tegen dergelijke misstanden en wordt Facebook gedwongen tot zelfregulering. Regeringen moeten Facebook voortdurend aanspreken op zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid en erop toezien dat Facebook zich niet laat corrumperen door dictators, oligarchen en ander gespuis.

Maar Facebook de rug toekeren? Dan moet je ook stoppen met Googlen, want Google weet aan de hand van je zoekgedrag misschien nog wel meer van je dan Facebook.

En dan mag je je marshmellows gewoon weer bij de Jumbo gaan kopen.

1428 getoond, 64 bekeken

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Om Spam en automatische reacties te voorkomen aub onderstaande beantwoorden *