Het Haagse beeld in beeld (4) Aart van den IJssel

 

mechanisch insect - Laan van Meerdevoort

In de gemeente Den Haag staan meer dan 450 beelden, sculpturen en andere kunstwerken op pleinen, in straten en parken. Vaak rij ik er langs en dan vraag ik mij af: wat is het? van wie is het? en wat staat het hier te doen? Vanuit deze nieuwsgierigheid ben ik mij gaan verdiepen in de vele kunstvoorwerpen die Den Haag rijk is en kwam tijdens mijn speurtocht naar informatie veel interessante dingen tegen.

In de serie ‘Het Haagse beeld in beeld’ vertel ik elke week, in een artikel op DenHaagDirect, over de Haagse kunstwerken in onze stad en zijn kunstenaars. Deze week, in deel 4 van deze serie, het werk van Aart van den IJssel.

dier in mens verweven - Slachthuisplein

Rund en mens verweven – Slachthuisplein

Aart van den IJssel

Van der IJssel is geboren in Den Haag (1922) en volgde zijn kunstopleiding aan de Vrije
Academie van Beeldende Kunsten Psychopolis (naamswijziging school in 1970). Zijn leraren waren onder andere Rudi Rooijackers (deel 3) en Theo van der Nahmer waar ik het in een later deel in deze serie over ga hebben.

Nadat het huwelijk van Rooijackers en de Duits-Nederlandse schilderes en textielkunstenares Ruth Salinger op de klippen liep was het Aart van den IJssel die haar in huis nam. Ze werden verliefd en Aart van den IJssel trouwde uiteindelijk dus met de ex van zijn voormalige leraar. In sommige boeken wordt gesuggereerd dat van den IJssel al veel langer oog had voor Salinger en zij ook andersom, maar deze verhalen worden nergens feitelijk bevestigd. Ruth Salinger heeft twee zonen uit haar eerste huwelijk met Rooijackers (Jurri en Jeroen), samen met van den IJssel kreeg ze nog een dochter (Maeyken).

Aart van den IJssel vestigde zich in Voorburg als beeldhouwer en ging ook les geven op de Vrije Academie. Hij is voornamelijk bekend geworden met zijn beelden van insecten, vogels en ruiters op paarden (met bladeren en pantsering). In 1961 won hij de Jacob Marisprijs (soort Oscars voor Haagse kunstenaars) voor zijn tekenkunst en in 1971 kreeg hij de Jacob Hartogprijs (ter bevordering van de schilder- en beeldhouwkunst) welke in 2017 al voor de 65e keer wordt uitgereikt. Vanaf 2004 wordt de kunstprijs van Leidschendam-Voorburg, die om de drie jaar wordt uitgereikt, naar van den Ijssel vernoemd wegens zijn grote bijdrage aan de ontwikkeling van de beeldende kunst in de gemeente.

kat op steunbeer

kat op steunbeer

Karamische kat net niet gejat

Het jongste werk van Aart van den IJssel in Den Haag is niet al te groot. Van den IJssel ging eind jaren 50 een samenwerking aan met architect Jacob Oud waardoor hij in Nederland verschillende werken mocht maken voor zijn bouwprojecten. Zo mocht van den IJssel een kunstvoorwerp maken aan de Goudsbloemlaan bij het Tweede Vrijzinnig-Christelijk Lyceum (nu Segbroek college). Van den IJssel maakte een keramische kruipende kat met blauw en gele strepen op de steunbeer van de conciërgewoning. De leraar, die nu in de woning woont, vertelde mij dat ongeveer 9 jaar geleden twee mannen het beeld probeerde mee te nemen. Nadat hij ze betrapte gingen ze op de vlucht en lieten het beeldje in het gras naast de woning achter. De 45 cm grote kat is daarna extra stevig vastgezet waardoor deze nu nog, tijdens openingstijden van de school, is te bewonderen vanaf het schoolplein.

Bevrijdingsmonument

Bevrijdingsmonument

Vogels op zoek naar vrijheid

In 1959 werd het bevrijdingsmonument van Den Haag, vlak naast het voormalige stadhuis aan de Burgemeester Patijnlaan, onthuld door burgemeester mr. H.A.M.T Kolfschoten. Op 8 mei 1945 werd onze stad bevrijd door de Prinses Irene Brigade en daarom wordt het monument ook vaak het Irene monument genoemd. Het monument heeft van den IJssel gemaakt in samenwerking met architect J.J.A. Smets.

Het bronzen raamwerk van zes meter hoog symboliseert de bezetting en de vijf gebronsd messing vogels, in opgaande lijn, beelden de weg naar vrijheid uit. De onderste vogel zit nog geheel vast, de drie opvolgende vogels proberen een uitweg te vinden en de bovenste vogel slaat zijn vleugels uit boven het raamwerk. Na de sluiting van het oude stadhuis is het monument in 2004 verplaatst naar een mooiere locatie op de Burgemeester de Monchyplein aan de kant van het Nassauplein.

Zon - Garadaland

Zon – Gradaland

Zonnige tijden voor beeldende kunstenaars

In de jaren van de wederopbouw, na de tweede wereldoorlog, was er veel bouwbedrijvigheid. Met behoefte aan opfleuring van nieuwbouw en een regeling van de overheid, waarbij rijksgebouwen een bepaald percentage aan kunst mochten besteden, was er begin jaren 60 veel werk voor van den Ijssel. Zo ontwierp hij onder andere in opdracht voor de lagere school Meer en Bosch aan de Mozartlaan een zes meter hoge mechanisch ijzeren insect (foto boven aan artikel). Het kunstwerk is omstreeks 2009 weggehaald van het schoolplein en is in 2011, na een periode van restauratie, op zijn nieuwe locatie aan het einde van de Laan van Meerdenvoort geplaatst.

Het beeld genaamd “Rund en mens verweven” staat op het slachthuisplein in Laakkwartier op het voormalige terrein van het openbaar gemeentelijk slachthuis. Het reliëf, gemaakt door van den IJssel, is een cadeau van personeel en gebruikers van het abattoir aan de gemeente ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het slachthuis. In 1962 maakte van den IJssel ook een reeks verschillende bronzen zonnen voor meerdere doeleinden in Nederland. Bij twee scholen in Den Haag werd zo een zon geplaatst. Er hangt er één op de buitenmuur van de Kennedyschool aan het Gradaland en de andere zon, oorspronkelijk gemaakt voor een schoolgebouw aan de Guntersteinweg, staat nu op een sokkel in het Zuiderpark.

Zon - Zuiderpark

Zon – Zuiderpark

De gouden ooievaar neergehaald

Op 14 maart 1969 werd in aanwezigheid van prins Bernard het Nederlands Congresgebouw (nu World Forum) geopend. Omdat voor het ontwerp architect Jacob Oud werd ingeschakeld door de gemeente Den Haag werd ook, door de eerdere samenwerkingen in bouwprojecten, van den IJssel bij dit project betrokken. In eerste instantie zou dit zijn voor een kunstwerk aan de buitenkant van het gebouw. Later in het bouwproces zou er dan verder gepraat worden om ook de binnenzijde van kunst te voorzien.

Van den IJssel ontwierp voor de hoofdingang een ruim 10 meter hoge sokkel, die dwars door het dak van de enorme overkapping ging. Op deze sokkel maakte hij een soort afdakje zodat het geheel op een schoorsteen leek. Hier weer bovenop werd een grote gouden ooievaar neergezet, gemaakt met een laag bladgoud. De Haagse gouden ooievaar was al vanaf het einde van de straat te zien, een echt pronkstuk voor het Congresgebouw.

fotograaf: Willem Vermeij Collectie: Haags Gemeentearchief.

Fotograaf: Willem Vermeij Collectie: Haags Gemeentearchief. Foto: Congresgebouw met op rechts de gouden ooievaar van Aart van den IJssel

Halverwege de bouw kwam in 1963 de architect J.J.A Oud te overlijden waardoor zijn zoon Hans Oud het proces overnam. Zoon Hans had een hele andere kijk op kunst en schakelde voor de rest van het gebouw niet Aart van den IJssel maar Karel Appel in. Kort geleden is het World Forum opnieuw helemaal verbouwd. De grote overkapping aan de voorkant van het gebouw is dicht gemaakt en de ruimte die daarbij ontstond is nu naar binnen getrokken. Door deze verandering stond de sokkel in de nieuwe ruimte in de weg. Het kunstwerk van Aart van den IJssel werd hierdoor na ruim 45 jaar neergehaald.

GO

foto: Hans Links nieuwehaagseschoolkunst.nl

Omdat ik graag wilde weten wat er nu met het kunstwerk is gebeurd nam ik contact op met dhr. Michiel van der Valk, welke namens de gemeente Den Haag het gebouw beheert. In eerste instantie via de mail maar dhr. van der Valk wilde graag dat ik hem belde. “Het kunstwerk van Aart van den IJssel ligt al sinds de laatste verbouwing in het plantsoen naast het gebouw.” “Momenteel ben ik op zoek naar een restaurateur die het kunstwerk weer helemaal kan opknappen want na al die jaren is het behoorlijk aangetast.” Op de vraag wat er na de restauratie met het enorme kunstwerk wordt gedaan antwoordt hij: “Als het klaar is gaan we in de buurt van het World Forum een geschikte locatie zoeken waar we het kunnen plaatsen”.

Omdat ik toch graag een foto van het kunstwerk wilde maken voor dit artikel ben ik naar het World Forum gereden. Heb twee rondjes om het gebouw gelopen maar in het plantsoen eromheen is geen ooievaar te bekennen. Zal dhr. van der Valk weten dat het kunstwerk hier verdwenen is? Moest ik daarom bellen en wilde hij daarom niet zwart op wit op de mail reageren? Zal de ooievaar van Aart van den IJssel nog boven water komen? We houden het in de gaten!

DSC_1601

De libel aan de Maas

Vroeger had je in de Maasstraat het bejaardentehuis Berg en Dal zitten. Aart van den IJssel maakte voor deze accommodatie een drie meter hoge libel. De libel, gemaakt in 1978 werd op het grote gezamenlijke dakterras geplaatst zodat alle bewoners ervan konden genieten. Nadat het bejaardentehuis sloot, zijn in dit complex losse woningen gerealiseerd voor 55-plussers. Natuurlijk wilde ik, na zoveel jaar, heel graag weten of dit werk van Aart van den IJssel nog op het dakterras zou staan. Omdat het een afgesloten flat is, kon ik niet zomaar naar het dakterras toe. Gelukkig had ik wel een idee wie mij daarbij zou kunnen helpen.

DSC_1599Zelf rij ik bijna dagelijks door de Maasstraat naar mijn werk en zie dan altijd, ten hoogte van het oude bejaardentehuis, een man op een stoel op de stoep zitten. Deze meneer zit er bijna dagelijks en altijd zwaai ik vriendelijk naar hem. Van de week zag ik hem weer zitten en stopte ik om hem aan te spreken. Ik stelde mezelf voor en legde mijn verhaal uit. De man vertelde mij dat de libel er nog steeds staat en nodigde mij de volgende dag uit om langs te komen met mijn camera. Toen ik het beeld zag werd ik gelijk enthousiast, dit is zeker het mooiste werk dat ik tot nu toe gevonden heb van Aart van den IJssel in onze stad. De details van deze libel zijn prachtig, je kan er bijna eindeloos naar blijven kijken. Superblij dat ik deze grote libel van ijzer, waar niet veel mensen het bestaan van af weten, toch nog op de foto heb kunnen zetten.

608203

foto: Dienst voor de Stadsontwikkeling bron: Haags Gemeentearchief plastiek: Zwembad Morgenstond door Aart van den IJssel

Verdwenen en gesloten werken

Het lijkt wel een terugkerend thema in mijn artikelen. Van elke beeldende kunstenaar lijkt in Den Haag wel wat gestolen of verdwenen te zijn. Van Aart van den IJssel stond in de Johan Bildersstraat het werk genaamd “Blader ruiter”. Het koperen kunstwerk van een paard met hierop een ruiter versierd met bladeren is in 2001 gestolen. Op de hoek van de Loevesteinlaan en de Melis Stokelaan stond tot 2001 het zwembad Morgenstond. Iedereen die daar regelmatig zwom herinnert zich vast het enorme plastiek dat op de gehele achterwand van het zwembad hing. Het plastiek van ruim 15 meter gemaakt in 1964 door van den IJssel met als thema schelpen, golven en zee is tijdens de sloop van het zwembad volledig verdwenen.

haan

Teruggevonden Haan bij Quick

In de geschiedenis van het werk van Aart van den IJssel las ik dat hij in 1971 een koperen haan heeft gemaakt voor Haagse voetbal- en cricketvereniging Quick. Van de week heb ik de vereniging bezocht en over het terrein gelopen maar nergens kon ik een koperen haan vinden. Op het terrein zelf waren overigens wel genoeg hanen zichtbaar want de haan zit in het logo van de club. Teleurstellend loop ik het prachtig nieuwe clubgebouw (2013) in om hopelijk iemand te vinden die meer weet. In het clubgebouw ontmoet ik Hans Kramer die zich vrijwillig inzet voor de club en ook het beheer doet van het archief.

Hans moest even nadenken over mijn vraag maar herinnert zich dan dat in 1971 een kunstwerk van een haan aan de club is aangeboden door ereleden voor het 75-jarige bestaan van Quick. Hij vertelde mij dat de haan altijd aan het oude clubgebouw heeft gehangen. Omdat het nieuwe clubhuis bijna totaal uit glas bestaat was er weinig ruimte om voorwerpen op te hangen. De haan is volgens Hans dan ook ruim 4 jaar geleden ergens verdwenen in de opslag. Hij doet mij een voorstel om maandagochtend terug te komen om gezamenlijk met hem de opslag in te duiken op zoek naar de haan.

Haan - Quick

Haan – Quick

Zo gezegd zo gedaan meld ik mij maandagochtend weer bij Hans, die me meeneemt naar de opslag (de oude kleedkamers) achter het clubgebouw. Na enige tijd zoeken komt de haan, een mega zwaar koperen werk van ruim 1 meter, tevoorschijn achter allerlei tuingereedschap. Het kunstwerk, duidelijk van Aart van den IJssel, heeft een scherp puntig karakter, prachtige sikkelveren en staat met zijn beide benen op de grond.

Hans heeft mij toegezegd dat er voor de haan, ondanks weinig ruimte, toch gezocht gaat worden voor een passende locatie aan het clubgebouw of in de directe omgeving daarvan. “Zo een mooi bijzonder kunstwerk, een echte van den IJssel, die kun je natuurlijk niet zomaar ergens in een opslag laten verstoffen”.

Volgende week (afl 5.) in de serie “Het Haagse beeld in beeld” bespreek ik het werk van Hagenees Bram Roth. Eerdere afleveringen in deze serie teruglezen? Klik Hier

7739 getoond, 249 bekeken

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Om Spam en automatische reacties te voorkomen aub onderstaande beantwoorden *