Op zoek naar het mooiste verborgen plekje van Den Haag

Hoek Nobelstraat / Kleine Nobelstraat

Hoe verscholen kan een verborgen plekje zijn?

Het verborgen plekje waar tot nu toe het meeste op is gestemd is de Schuilkerk Onze Lieve Vrouw van Scherpenheuvel. “Deze ligt tussen de Nobel- en Juffrouw Idastraat. En is verscholen achter ijssallon Florencia. De ingang is via de Kleine Nobelstraat.
Dit is ook een plekje waar ik honderden keren onopgemerkt langs liep, zonder dat ik het wist”, aldus de indiener Nico van Spronsen.

Voor mij was de O.L. Vrouw van Scherpenheuvel tot nu toe ook verborgen gebleven, tijd dus om op onderzoek uit te gaan. Waar ligt die schuilkerk en wat is er nog van over?

Googlen levert slecht één relevante vermelding op. In de databank bedevaart en bedevaart plaatsen in Nederland lees ik: “In 1661 kwam een O.L. Vrouwebeeld, naar verluidt gesneden uit de omgehaalde eik van de bedevaartplaats Scherpenheuvel, terecht in de jezuïetenstatie in Den Haag. Toen in 1664 een pestepidemie Den Haag teisterde, bezochten vele gelovigen het Mariabeeld. In 1768 belandde het beeld in de Nijmeegse jezuïetenstatie. De huidige verblijfplaats is onbekend.” En over de locatie van de schuilkerk: Schuilkerk aan de Nobelstraat (ca. 1161 -1692); schuilkerk tussen Nobel- en Juffrouw Idastraat (1692-1768?).

Op de fiets naar het Hofkwartier dus, om deze schuilkerk met eigen ogen te bekijken. Wel drie keer ben ik door de Nobelstraat en Kleine Nobelstraat gefietst, maar nergens valt een schuilkerk te ontdekken. Tijd voor een kopje koffie bij Florencia. Daar verwijzen ze mij naar de Oud-katholieke schuilkerk van de heilige Jacobus en Augustinus in de Juffrouw Idastraat. Zou Nico die dan bedoeld hebben?

Toch maar weer op internet gezocht. Het blijft bij die ene vermelding: “In de periode van de Hollandse Zending bedienden jezuïeten tussen 1608 en 1719 verschillende kleine staties in Den Haag en nabij gelegen dorpen in het Westland. Rond 1627 werd door de jezuïet Theodorus Tack op een zolder in een pand aan de Haagse Nobelstraat 1 een kleine bidkapel gesticht. In 1652 werd het bestaan van dit kerkje bevestigd door de apostolische vicaris Jacobus de la Torre die officieel het recht van opvolging door de jezuïeten erkende. Het oratorium aan de Nobelstraat is tot ca. 1690 in gebruik geweest.
Voor het jaar 1670 bestaan enkele korte vermeldingen over twee vrome zussen die begonnen waren met de bouw van een klein kerkje op de vierde verdieping in hun woonhuis in de Nobelstraat. Dit pand was gelegen tussen de Nobelstraat en de Juffrouw Idastraat. In 1691 werd de kapel op de vierde verdieping door meestermetselaar Jacob van Kleef bouwvallig verklaard. Men verplaatste de kerk vervolgens naar de begane grond. De bouwwerkzaamheden kwamen, met enkele onderbrekingen, in 1692 gereed. Met de voltooiing van het kerkje tussen de Nobelstraat en de Juffrouw Idastraat konden de Haagse jezuïeten hun huiskapel op de zolder aan de Nobelstraat verlaten en een eigen kerkje in gebruik nemen (30 maart 1692). In 1708 werd dit kerkje gesloten, maar in 1719 weer heropend. De kapel werd maar weinig gebruikt en in 1771 verkocht aan de stad Den Haag om dienst te gaan doen als ‘collegium chirurgicum’ en ‘theatrum anatomicum’.
Waarschijnlijk bevond het beeld van O.L. Vrouw van Scherpenheuvel zich in deze kerkjes, hoewel dit nergens als zodanig staat vermeld. Het is onbekend waar het beeldje tussen circa 1720 en 1768 huisde.
In 1768 kwam het Haagse Mariabeeld door toedoen van Willem van Wichen terecht in een jezuïetenstatie in Nijmegen (pand aan de Lage Markt op de hoek van de Vinkengas). Op welke locatie in Nijmegen het Haagse beeldje van O.L. Vrouw van Scherpenheuvel werd bewaard, is onbekend. De jezuïetenstatie aan de Lage Markt ligt in ieder geval voor de hand. Het Mariabeeld is tegenwoordig niet meer in Nijmegen aanwezig. Sedert circa 1950 is de verblijfplaats van het O.L. Vrouwbeeld onbekend”.

Voor mij blijft niet alleen de lokatie van het O.L. Vrouwbeeld van Scherpenheuvel, maar ook de lokatie van de gelijknamige schuilkerk onbekend. Dus maar de expert van Residentie Ontdekkingen, Theo Schouten, geraadpleegd. Theo mailt: In het Nobelhuis in de Nobelstraat, het huis met een voor- en achterhuis, zijn op zolder nog aanwijzingen van een schuilkerk die hier in de 17e en 18eeeuw was, (zie VOM reeks 1984 no.2). Inderdaad ik heb wel eens gelezen dat in de Kleine Nobelstraat tegenover het huis met de waterput, een  Kapel heeft gestaan. Het huis met de waterput, ligt precies op de splitsing van de Nobelstraat en de Kleine Nobelstraat. Daar is nu geen waterput meer te zien. Je kunt nog zien dat het een belangrijk winkelpand geweest is hier heeft van allerlei nering plaats gevonden. In vroeger eeuwen was de Nobelstraat de invalsweg vanuit Eik en Duinen naar Den Haag. Deze weg ging via de “Geest” nog steeds een naam in die buurt. In de Geest stond tot de reformatie een kapel, waar gebrekkige van lijf en leden om voorspraak kwamen bidden voor verlichtingen en genezing. De waterput bij dat huis leverde uit een wel schoon en helder water. Hoe lang weet ik niet. Wel weet ik dat tot het eind van de 19e eeuw schoon en drinkbaar water een schaars goed was.
Misschien zijn deze onthullingen een mooie aanleiding om in de komende maanden ergens een wandeling te organiseren?

Interessant! Maar nog weet ik niet wat ik wil weten, namelijk de exacte lokatie van de schuilkerk en of die nog te bezichtigen is. Ten einde raad maar een mailtje naar Nico van Spronsen gestuurd. Gisteren kreeg ik zijn antwoord:

Beste Jeroen,

De ingang van de schuilkerk is in de Nobelstraat, maar heeft geen nummer. De schuilkerk bevindt zich
tussen de nummers 13 en 15. Waarschijnlijk zijn ze er aan het werk, zoals bijna overal.
Het is al 5 jaar geleden dat Nico er geweest is met zijn broer Hans, toen kon je er zo door een groot hek naar binnen lopen.
Groetjes Hannie en Nico

Wie weet er meer over de Schuilkerk O.L. Vrouw van Scherpenheuvel? Wanneer is de Schuilkerk weer te bezichtigen?

Is dit echt het mooiste verborgen plekje van Den Haag? Stemmen kan nog tot maandag 18 oktober 23.00 uur.

De O.L. Vrouw van Scherpenheuvel zou dus rechts achter het groene hek moeten liggen. Daar wordt inderdaad gewerkt.

5 thoughts on “Op zoek naar het mooiste verborgen plekje van Den Haag

  1. M.i. is/was het adres van de schuilkerk nobelstraat 23 . De kerk compleet met zuilen etc, immense ruimte! bestaat nu niet meer door de grondige verbouwing tot een theaterruimte.
    de kerk had een goede akoestiek, een amerikaanse/israelische tenor kon daar vrijuit galmen.
    Er zijn nog foto’s van die voormalige (geheime) ruimte.

  2. Het pand Nobelstraat 22 staat groots op de foto, maar daar gaat het verhaal (helaas) niet over, maar wel mijn vraag. Is er meer bekend over het verleden van dit pand, het gebruik van de winkel op de begane grond of de 2 bovenwoningen (22a en 22B)? Het pand staat er al jaren vervallen bij en ik heb het recentelijk gekocht om te gaan renoveren en dan zou het aardig zijn om meer van het verleden te weten. Aan de binnenkant is alles door een vorige eigenaar grondig verpest, alles is kapot! De buitenzijde heeft aandacht nodig, maar dat is goed te overzien. Wie kan me aan het verleden van de Nobelstraat 22/22A/22B helpen?

  3. De schuilkerk is te vinden achterin het huis waar ik een kantoor heb, de architecten VIS hebben het pand een tiental jaren geleden grondig gerestaureerd en zijn in de kerk gehuisvest, die op monumentendag soms is opengesteld

  4. Achter het groene hek staat geen schuilkerk. Hier heeft een gereformeerde kerk gestaan. Deze is in de jaren 20 van de vorige eeuw in onbruik geraakt en later was hierin de theaterzaal van het Korzotheater gevestigd. Onlangs is de oude kerkzaal gesloopt om plaats te maken voor een goed uitgeruste theaterzaal. De kerk was vroeger bereikbaar door één van de toegangen in het statige pand op de foto rechts.
    zie: http://www.haagsebeeldbank.nl/hga:col1:dat201318

    Hier is de schuilkerk op Nobelstraat 1 voor de gelgenheid weer opgetuigd ter gelegenheid van het eeuwfeest van de kerk van de H. Theresia van Avilla: http://www.haagsebeeldbank.nl/hga:col1:dat201315

    De enige intacte schuilkerk is de Oud-katholieke schuilkerk: http://www.haagsebeeldbank.nl/hga:col1:dat324179 (helaas een wat gedateerde foto. Maar zie ook: http://historie.residentie.net/schuil.htm Ook best het label mooiste verborgen plekje waard toch? :-)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Om Spam en automatische reacties te voorkomen aub onderstaande beantwoorden *